PM2.5 nedir, HEPA filtre iç havayı nasıl temizler?

PM2.5 nedir, nereden gelir?

PM2.5, aerodinamik çapı 2,5 mikrometre (µm) ve altında olan, havada asılı kalan ince partiküllerin genel adıdır. ABD Çevre Koruma Ajansı'nın (EPA) karşılaştırmasıyla bu partiküller bir saç telinin çapından yaklaşık 30 kat küçüktür. Gözle görülmezler, uzun süre havada kalırlar ve kapı ile pencere aralıklarından kolayca içeri girerler.

Dış ortamda başlıca kaynaklar trafik, kömür ve odunla ısınma, sanayi ve inşaat faaliyetleridir. Kışın ısınma sezonunda ve rüzgârsız günlerde şehir havasındaki PM2.5 belirgin biçimde artar. İç ortamda ise yemek pişirme (özellikle kızartma), mum ve tütsü yakma, sigara ve toz kaldıran temizlik işleri partikül üretir.

Dünya Sağlık Örgütü (WHO), PM2.5'i sağlık açısından en yakından izlenen hava kirleticilerinden biri olarak değerlendirir. Partiküller ne kadar küçükse solunum yolunda o kadar derine ulaşabilir; bu yüzden hem dış hava kalitesi raporlarında hem de iç ortam hava kalitesi değerlendirmelerinde ayrı bir gösterge olarak izlenir.

PM2.5'in bir özelliği de iç ve dış ortam arasında kolayca yer değiştirmesidir. Büyük toz taneleri kısa sürede yere çöker, ince partiküller ise saatlerce havada kalır ve hava akımıyla taşınır. Bu yüzden pencereleri kapalı bir evde bile dış havadaki PM2.5'in bir kısmı zamanla içeride ölçülür. Kapalı tutmak tek başına çözüm değildir; içeri giren havanın filtreden geçmesi gerekir.

WHO 2021 kılavuzu hangi değerleri öneriyor?

WHO'nun 2021'de güncellediği Küresel Hava Kalitesi Kılavuzu, PM2.5 için yıllık ortalamada 5 µg/m³, 24 saatlik ortalamada 15 µg/m³ değerini önerir. Bu değerler bir önceki kılavuzdan belirgin biçimde daha sıkıdır. Kılavuz değerine hemen ulaşamayacak bölgeler için ise kademeli ara hedefler tanımlanmıştır:

Tablodaki birim, bir metreküp havadaki partiküllerin mikrogram cinsinden toplam kütlesidir. Ara hedefler, kirliliğin yüksek olduğu bölgelerin kılavuz değerine adım adım yaklaşması için konmuş basamaklardır; bir ara hedefe ulaşmak, havanın kılavuz değerine göre temiz olduğu anlamına gelmez.

Bu değerler dış hava için yazılmıştır, ama iç ortamı değerlendirirken de iyi bir referanstır. Kirli bir dış havayı filtresiz olarak içeri almak, iç ortamı da aynı seviyeye taşır. Tersine, iyi filtrelenmiş bir havalandırmayla iç ortamdaki PM2.5 düzeyi, kirli günlerde dış havanın belirgin biçimde altında tutulabilir. Ne kadar altında tutulacağı filtre sınıfına, hava sızıntılarına ve iç kaynaklara bağlıdır.

HEPA filtre nedir, sınıflar neyi anlatır?

HEPA (high efficiency particulate air), çok ince partikülleri yüksek oranda tutan filtrelerin adıdır. Avrupa'da bu filtreler EN 1822 standardına göre, uluslararası alanda ise ISO 29463 serisine göre sınıflandırılır. EN 1822 sınıflaması, filtrenin en zor tuttuğu partikül boyutundaki toplam verime dayanır:

En zor yakalanan partikül boyutu

Filtre lifleri büyük partikülleri çarpma ve takılma yoluyla, çok küçük partikülleri ise partiküllerin düzensiz hareketi (difüzyon) sayesinde yakalar. İki mekanizmanın da en zayıf kaldığı ara bölge, genellikle 0,1-0,3 µm civarındadır ve "en çok geçen partikül boyutu" (MPPS) olarak adlandırılır. EN 1822 testleri bu boyutta yapılır. Bu yüzden bir filtrenin verim yüzdesi, hangi standarda ve hangi partikül boyutuna göre ölçüldüğü bilinmeden karşılaştırılamaz. Genel havalandırma filtreleri ise ayrıca ISO 16890'a göre ePM1, ePM2,5 ve ePM10 gruplarında değerlendirilir.

Filtre ile fan neden birlikte düşünülür?

Filtre sıklaştıkça havanın geçişine gösterdiği direnç de artar. Bu direnci yenecek fan gücü yoksa cihaz, filtre ne kadar iyi olursa olsun odaya beklenen miktarda hava veremez. Filtre zamanla tozla dolduğunda direnç daha da yükselir ve debi düşer. Bu yüzden filtre sınıfı tek başına değil, cihazın hava akışı ve fan yapısıyla birlikte değerlendirilir. AIRO-A1'de hava akışı 150 m³/h, fan ise DC motorlu ve 8 kademelidir.

AIRO-A1 kataloğu filtrasyon verimliliğini "%99 HEPA" olarak verir ve "%99'luk çoklu HEPA saflaştırması" özelliğini belirtir. Filtrenin sınıfı ve test koşulu gibi ayrıntıları projenize göre teknik destek ekibinden isteyebilirsiniz.

İç ve dış hava filtrasyonu neden birlikte gerekir?

Çünkü partikül iki yerden gelir. Dış hava filtrasyonu, havalandırma ile içeri alınan havadaki trafik ve ısınma kaynaklı partikülleri odaya ulaşmadan tutar. İç hava tarafı ise odada üretilen tozun ve partiküllerin cihazdan geçerken süzülmesini sağlar. Yalnızca birine odaklanan bir çözüm, öbür kaynağı açıkta bırakır.

AIRO-A1 kataloğunda "iç ve dış hava filtrasyonu" ayrı bir özellik olarak yer alır. Cihazda PM2.5 arındırma, derin arındırma ve ultra arındırma olmak üzere üç filtreleme modu bulunur; uzaktan kumandada arındırma için PureL, PureM ve PureH tuşları bulunur. Hızlı bir derin temizlik için 30 dakikalık yoğun arındırma da kullanılabilir.

Gündelik kullanımda iç kaynaklı partikül en çok mutfakta ve yemek sonrasında artar. Kızartma yapılan ya da fırının uzun süre çalıştığı bir öğleden sonra, açık mutfaklı bir salonda partikül düzeyi kısa sürede yükselir. Bu gibi anlarda davlumbazı çalıştırmak ve ardından cihazı daha yüksek bir arındırma moduna almak, yükselen değerin daha hızlı düşmesine yardım eder. Katalogda yer alan hava kalitesi indeksi (AQI) izleme özelliği, bu değişimi takip etmeyi kolaylaştırır.

Filtrasyonun bir de basınç tarafı vardır. Cihaz iç mekânı hafif pozitif basınçta tuttuğunda, filtrelenmemiş dış hava pencere ve kapı aralıklarından içeri değil, iç hava dışarı doğru sızar. Bunun nasıl sağlandığını ısı geri kazanımının çalışma prensibi yazısında anlattık.

PM2.5 sensörlü versiyon kimlere uygun?

AIRO-A1'in iki versiyonu vardır: PM2.5 sensörlü ve CO₂ sensörlü. PM2.5 sensörlü versiyon, ortamdaki ince partikül düzeyini izlemeye odaklanır. Kalabalık ortamlarda ise katalog, CO₂ yükseldiğinde otomatik olarak yüksek hıza geçen CO₂ sensörlü versiyonu önerir.

Seçim yaparken şu soruyu sormak işe yarar: Bu odada havayı en çok ne bozuyor? Az kişinin kullandığı, ama yoğun trafikli bir caddeye bakan ya da kışın soba dumanının hissedildiği bir mahalledeki ev için partikül öne çıkar. Ders ya da toplantı yapılan, kişi sayısı yüksek bir oda için ise belirleyici olan CO₂ birikimidir. Konutlarda tablo çoğu zaman karışıktır: gündüz boş kalan ama akşam kalabalıklaşan bir salon ile gece iki kişinin uyuduğu bir yatak odası farklı önceliklere sahip olabilir. Ev kullanımına dair örnekleri konutlarda havalandırma sayfasında bulabilirsiniz.

Hangi versiyonun ihtiyacınıza daha uygun olduğunu belirlemek için iki versiyonun özelliklerini AIRO-A1 ürün sayfasında karşılaştırabilirsiniz.